Đặc tính thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây cảnh

B. ĐẶC TÍNH THỰC VẬT HỌC VÀ YÊU CẦU NGOẠI CẢNH CỦA CÂY CẢNH:

  1. Đặc tính thực vật học:

Cây cảnh được trồng ở Việt Nam được chọn lọc từ các bộ thực vật khác nhau và rất phong phú song chủ yếu là các thực vật hạt kín lớp hai lá mầm. Vì vậy đặc tính thực vật học đề cập dưới đây chủ yếu cho loại thực vật này.

  1. Rễ và các bộ phận của rễ:

Chức phận của rễ rõ rệt nhất là giữ cho cây dính vào đất và giữ cho cây ở vị trí thẳng đứng. Để thực hiện chức phận này rễ phân nhánh nhiều ở trong đất. Các nhà thực vật học phân biệt ra các loại rễ sau: rễ thẳng đứng hay goi là rễ cái, rễ đuôi chuột v.v… có tác dụng chủ yếu là giữ vững cây trong đất. Rễ ngang còn gọi là rễ bên, rễ hoạt động có chức phận chủ yếu lá hút thu nước và muối khoáng cho cây.

Thông thường độ sâu cúa sự phát triển của rễ thường nhỏ hơn chiều cao của thân cây nhưng có rễ ăn ngang thường đạt được chiều rộng lớn hơn so với độ rộng phân bố của các cành trên thân, tán cây.

Bộ rễ có vai trò quan trọng đối với sự sinh trưởng, phát triển của thân, cành, lá trên mặt đất của cây cảnh, bởi vì chúng thu hút các chất dinh dưỡng (nước, muối khoáng) trong đất, chuyển các chất đó lên thân lá để tạo ra các chất dinh dưỡng hữu cơ cho cây sinh trưởng và phát triển. Ngoài nước và muối khoáng, rễ còn là nơi tổng hợp ra những chất điều chỉnh sinh trưởng tự nhiên (phytohormon) như chất xytokinin có vai trò kích thích và điều chỉnh sự phân chia tế bào, ra chồi của cây và được coi là hóc-mon trẻ hóa, kìm hãm quá trình già hóa của các bộ phận, cơ quan và của toàn cây.

Trong điều kiện tự nhiên bao giờ cây xanh cũng giữ đúng tỉ lệ giữa rễ và thân, lá theo một tỉ lệ nhất định và cân đối. Việc trồng cây trong chậu, trong nghề trồng cây cảnh, với một phạm vi hạn chế cũng như việc cắt tỉa rễ bên và rễ cái trong quá trình chăm sóc chính là các giải pháp kỹ thuật để điều chỉnh sự sinh trưởng của thân, cành lá trên mặt đất và do đó đã làm thay đổi tỉ lệ giữa bộ rễ và phần trên mặt đất theo yêu cầu đặt ra.

caycanh3

Ngoài các rễ nằm ở dưới đất, một số cây cảnh thường phát sinh ra các rễ phụ từ phần thân và cành trên mặt đất như các loại cây si, cây xanh, bồ đề, đa v.v… những rễ này có thế mọc dài và tiếp đất tùy thuộc vào điều kiện môi trường mà nó sống cũng như việc chăm sóc và nó có thể phát triển lớn lên tạo thành thân hoặc rễ nâng đỡ cho phần tán của cây. Trong nghệ thuật cây cảnh thì các rễ phụ này rất được chú ý chăm sóc hoặc người trồng chủ động tạo ra trên cây bằng cách dùng các vải tấm cuốn vào thân cây, cành để nhử rễ cây phụ mọc ra và bồi dục nó sinh trưởng dài tiếp đất tạo ra dáng, thể yếu cây, làm cây đẹp hơn, tăng giá trị của cây cảnh.

  1. Thân và chức năng của thân:

Thân là khâu nối giữ bộ rễ của cây với cành và lá trên mặt đất vì vậy thực chất nó là con đường vận chuyển vật chất qua lại giữa bộ rễ và lá. Tuy nhiên thân cũng là nguồn sinh ra cành, lá, hoa của cây bởi vì trên chúng có các điểm sinh trưởng bên, các chồi sinh trưởng ra các cành.

Trong quá trình sống, ở cây thân gỗ nói chung, thân lớn lên dần là do hoạt động cúa lớp mô phân sinh bên trong và mô phân sinh đỉnh bao quanh phần gỗ hoặc ở đỉnh ngọn cây. Các mô phân sinh bên (được gọi là tương tầng) cũng có vai trò quan trọng trong việc hàn gắn các vết thương trên cây. Ngoài tầng này thân cây còn có tầng sinh bì (tượng tần bần) mà sự phân chia của nó tạo nên vỏ có gờ, các tế bào vỏ này có tầm các chất giống như sáp, không thấm nước và bề mặt sù sì tạo ra màu rêu phong của lớp vỏ thân đều rất có ý nghĩa trong tạo dáng cổ thụ cho cây.

  1. Cành và các chức năng của cây:

Cành cây là khâu nối giữa thân chính với lá, hoa của cây và cùng với cây tạo a bộ khung tán của cây cảnh và do vậy có vai trò quan trọng trong việc tạo ra vẻ đẹp hài hòa của cây cảnh.

Cành được hình thành từ các chồi bên (chồi nách) của thân mà ra và sự sinh trưởng của nó có quan hệ tương quan với chồi đỉnh của thân, ở một số cây chồi đỉnh của thân sinh trưởng mạnh thì các chồi nách của thân hình thành nên các cành yếu và thân chính thẳng như thông, tùng ở một số cây khác có chồi nách của thân khỏe và do đó tạo ra bộ khung tán có dạng phân nhánh. Các chồi nách trên cành có sự tương quan này và đây là cơ sở của việc cắt tỉa cành, nhánh và ngọn của cây để bộ khung của cây phân bố lại theo dạng hình mà người trồng mong muốn.

Trong tự nhiên vị thế của cây cảnh được phân bố sao cho giữ lá ở vị trí để cho trên đó ánh sang mặt trời có thể chiếu xuống được nhiều hơn, còn hoa và quả thì ở vị trí thuận lợi nhất để thực hiện việc sinh sản, chính vì vậy trong kỹ thuật uốn tạo dáng, tạo thế của nghề trồng cây cảnh khi để các cành đúng cách ở vị thế yêu cầu thì phải chú ý đến đặc điểm này để cành cho hợp tự nhiên, tạo dáng, tạo thế không gò bó.

Nhìn chung trong một năm cây cảnh thường có những đợt sinh trưởng và ra cành rất rõ rệt phụ thuộc vào điều kiện khí hậu cũng như giống, loại cây và mức độ chăm sóc, cắt tỉa, bón phân cho cây và thường phân chia ra cành mùa xuân, cành hạ, cành thu hoặc cành đông. Cần chú ý trong những điều kiện thời tiết và mức độ chăm sóc khác nhau số lượng cũng như chiều dài của cành khác nhau.

Đôi khi trong những cây cảnh có tuổi lớn hoặc chăm sóc không đúng cách trên thân hoặc cành lớn thường phát sinh những cành gọi là cành vượt, cành tái tạo có sức sinh trưởng rất mạnh có thể làm thay đổi dạng tán, kiểu thế của bộ tán. Những cành này nếu không có mục đích tạo dáng, thế hoặc để nhân giống thì nên cắt bỏ sớm.

  1. Lá và các chức phận của cây:

Lá của cây xanh là một cơ quan chuyên hóa của sự dinh dưỡng thực hiện sự quan hợp tạo ra các vật chất hữu cơ nuôi cây. Lá thường rộng và phẳng đảm bảo tạo nên một bề mặt lớn nhất để thu nhận ánh sang mặt trời và để trao đổi oxy, khí cácnonic và hơi nước giữa cây và môi trường sống. Về mặt hình thức, một lá điển hình gồm có cuống lá dính vào cành và phiến lá rộng, có thể đơn hay kép và cấu tạo gồm hai hay nhiều phần.

Lá hình thành từ các mầm lá do mô phân chia ngọn của cành hoặc thân phân hóa ra. Các mầm lá này phân chia lớn lên và phân hóa đưa tới sự tạo thành lá cây. Lá bản thân chúng không có mô phân sinh và vì vậy  mà sống không lâu, có thể chỉ một vài ngày như các lá của cây xương rồng hay các cây kiểu thực vật sa mạc, hay một vài tháng như lá của đa số cây bụi, cây gỗ, là 3-4 năm, như lá kim của các cây thường xanh như thông, tùng.

Sự ra lá của cây, như đã trình bày, là kết quả hoạt động của mô phân sinh ngọn cành hoặc ngọn cây phân hóa ra các mầm lá. Đến lượt mình các mầm lá phải phân chia tạo ra chồi lá và hình thành lá. Chính giai đoạn này không chỉ quyết định số lượng lá mà còn ảnh hưởng đến kích cỡ, cũng như sinh trưởng của lá sau này. Nếu lá ra nhiều xanh tốt xum xuê chứng tỏ cây đang sung sức, khỏe mạnh và ngược lại đó là biểu hiện sự suy yếu về mật độ dinh dưỡng, tưới nước cũng như các điều kiện môi trường, người trồng cây cảnh có thế điều khiển quá trình hình thành lá và khống chế được sự sinh trưởng của lá về kích cỡ cũng như số lượng.

Ngoài chức phận là cơ quan tổng hợp các chất dinh dưỡng hữu cơ lá có thể thực hiện các chức phận khác như dự trữ các chất dinh dưỡng đối với nhiều loại cây, dự trữ khí ở những cây thủy sinh hoặc dự trữ nước ở các cây kiểu thực vật sa mạc. Khi lá già thì ở cuống lá hình thành một tầng rời giữa cuống và cành cây, đồng thời có sự chuyến màu do sự tổng hợp các sắc tố mới và phân hủy diệp lục và sau đó thì rụng.

  1. Hoa và quả:

Các cây cảnh nói chung sau một thời gian trồng nhất định tùy thuộc vào giống loài, phương thức nhân giống cũng như điều kiện khí hậu và chăm sóc của con người thì có thể ra hoa và làm quả trên cây. Các giống, loài thực vật khác nhau có những đặc điểm đặc trưng về cách mọc hoa, cấu tạo hoa cũng như các yêu cầu ngoại cảnh để ra hoa làm quả khác nhau. Hoa và quả tạo nên vẻ đẹp tự nhiên của cây cảnh và được người trồng và người chơi cũng rất chú trọng.

lan-cam-cu

Lan Cẩm Cù – loài hoa đẹp dễ trồng

Hoa và sau đó hình thành quả chính là phương thức sinh sản bảo tồn của thực vật và nó cũng chính là cơ sở cho người trồng thu hái hạt giống để gieo trồng nhân giống sau này.

Ở phần lớn các giống, loài cây cảnh chúng có thể ra hoa quả nhiều lần trong quá trình sống của mình song cũng có những giống loài chỉ ra hoa làm quả một lần trong cả đời sống của mình như các cây trong họ tre nứa.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *